Opatrovanie, ─Źi o┼íetrovanie?

Sloven─Źina, inak bohat├í na slovn├║ z├ísobu, tieto dva term├şny vymyslela dos┼ą ne┼íikovne. Nielen be┼żn├ş ─żudia, laici, ale aj mnoh├ş odborn├şci si tieto term├şny ─Źasto plet├║. A pritom je rozdiel medzi nimi ve─żk├Ż.

Ošetrovanie

O┼íetrovanie pacientov je odborn├í ─Źinnos┼ą, ktor├║ m├┤┼żu vykon├íva┼ą len zdravotn├şcki pracovn├şci, lek├íri, ale najm├Ą sestry, ktor├ę odbor o┼íetrovate─żstvo vy┼ítudovali a n├ísledne sa v ┼łom aj ┼ípecializovali. O o┼íetrovan├ş hovor├şme ke─Ć m├íme na mysli napr. o┼íetrovanie r├ín, prele┼żan├şn, pod├ívanie injekci├ş, inf├║zi├ş a in├ę odborn├ę v├Żkony, ktor├ę patria do zdravotnej ÔÇô o┼íetrovate─żskej starostlivosti.

O┼íetrovanie sa vykon├íva v nemocniciach, v in├Żch zdravotn├şckych zariadeniach, v ambulanci├ích, ale aj v dom├ícom prostred├ş, kde ho vykon├ívaj├║ agent├║ry dom├ícej o┼íetrovate─żskej starostlivosti (ADOS). O┼íetrovate─żsk├ę v├Żkony m├┤┼żu by┼ą hraden├ę zo zdravotn├ęho poistenia.

Opatrovanie

Opatrovanie patri do soci├ílnych slu┼żieb, a rozumieme t├Żm najm├Ą doh─żad a pomoc pri sebaobslu┼żn├Żch v├Żkonoch, ako napr. pomoc pri osobnej hygiene, k├║pan├ş, obliekan├ş, ob├║van├ş, pomoc pri starostlivosti o dom├ícnos┼ą, napr. n├íkupy, pr├şprava a pod├ívanie stravy, be┼żn├ę upratovanie, a sprievod pri be┼żn├Żch aktivit├ích ako napr. sprev├ídzanie k lek├írovi, na ├║rady a podobne.

Pre vykon├ívanie opatrovate─żskej slu┼żby nie je potrebn├ę zdravotn├şcke vzdelanie, vykon├ívaj├║ ju opatrovate─żky, ktor├ę maj├║ primeran├ę vzdelanie, alebo minim├ílne 220 hodinov├Ż opatrovate─żsk├Ż kurz. Opatrovanie nie je hraden├ę zo zdravotn├ęho poistenia, ale ─Źiasto─Źne zo zdrojov samospr├ívy a ─Źiasto─Źne si ho plat├ş klient.

Autor ─Źl├ínku: Doc. MUDr. Bo┼żena Bu┼íov├í, CSc., MPH

Pr├şru─Źka pre rodinn├Żch pr├şslu┼ín├şkov ┼ąa┼żko chor├Żch a umieraj├║cich ─żud├ş od Slovenskej katol├şckej charity

Slovensk├í katol├şcka charita (ÔÇ×SKCHÔÇť) vydala ─Ćal┼íiu publik├íciu s finan─Źnou podporou Nad├ície Erste a Zastre┼íuj├║ceho zv├Ązu hospicov v Rak├║sku. Pr├şru─Źka s n├ízvom ÔÇ×Sprev├ídza┼ą a┼ż do koncaÔÇť je ur─Źen├í rodinn├Żm pr├şslu┼ín├şkom ┼ąa┼żko chor├Żch a umieraj├║cich ─żud├ş v posledn├Żch obdobiach svojho ┼żivota.

Ke─Ć┼że hospicov├í starostlivos┼ą nie je v s├║─Źasnosti dostato─Źne rozvinut├í a v mnoh├Żch mest├ích nie je takmer v├┤bec dostupn├í, bro┼ż├║ra sa st├íva cenn├Żm pomocn├şkom pre t├Żch, ktor├ş sa v dom├ícnosti staraj├║ o umieraj├║cich a ┼ąa┼żko chor├Żch pr├şbuzn├Żch bez profesion├ílnej podpory a pomoci. Prin├í┼ía cenn├ę inform├ície, vysvetlenia a praktick├ę tipy pre o┼íetruj├║cich rodinn├Żch pr├şslu┼ín├şkov, ako aj pre profesion├ílnych a dobrovo─żn├Żch o┼íetrovate─żov a o┼íetrovate─żky. ÔÇ×Bro┼ż├║ra vznikla v─Ćaka finan─Źnej podpore Nad├ície ERSTE a Zastre┼íuj├║cemu zv├Ązu hospicov v Rak├║sku. D├║fame, ┼że t├íto pr├şru─Źka pom├┤┼że poskytova┼ą lep┼íiu starostlivos┼ą t├Żm, o ktor├Żch sa v na┼íich dom├ícnostiach star├íme a prinesie ├║─żavu a pokoj ┼ąa┼żko chor├Żm a umieraj├║cim ─żu─Ćom,ÔÇť uviedol Radovan Gumul├ík, gener├ílny sekret├ír SKCH.

Techniky starostlivosti vych├ídzaj├║ z met├│d starostlivosti zakladate─żky Zastre┼íuj├║ceho zv├Ązu hospicov v Rak├║sku, sr. Hildegard Teuschl CS. Bro┼ż├║ra obsahuje okrem vysvetlenie z├íkladn├Żch pojmov a opisu vhodn├Żch reakci├ş na ┼ít├ídia choroby a umierania aj postupy, ako sa vysporiada┼ą s tragick├Żmi ├║sekmi v ┼żivote ┼ąa┼żko chor├ęho ─Źloveka.

Publik├ícia vych├ídza v n├íklade 800 kusov pre jednu arci/diec├ęznu charitu. Distribuuje sa medzi jej klientov v mobiln├Żch hospicoch, agent├║rach dom├ícej o┼íetrovate─żskej slu┼żby (ÔÇ×ADOSÔÇť) a opatrovate─żskej slu┼żbe. Bro┼ż├║ra je bezplatn├í a z toho d├┤vodu s├║ v nej prilo┼żen├ę ┼íekov├ę pouk├í┼żky, prostredn├şctvom ktor├Żch m├┤┼żu z├íujemcovia prispie┼ą finan─Źn├Żm darom na ─Ź├şslo ├║─Źtu SK 3709000000000176875345, VS 235. V├Ż┼ąa┼żok zbierky je ur─Źen├Ż na podporu hospicovej starostlivosti a ADOS.

Pr├şru─Źku si m├┤┼żete stiahnu┼ą tu.

Rehabilitácia doma

Rehabilit├ícia doma je ur─Źen├í pacientom s obmedzenou pohyblivos┼ąou po ├║razoch, cievnych mozgov├Żch pr├şhod├ích (CMP) alebo oper├íci├ích, ktor├ş vy┼żaduj├║ rehabilit├íciu ale nie s├║ schopn├ş samostatne doch├ídza┼ą do rehabilita─Źn├ęho zariadenia. Dom├ícu lie─Źebn├║ rehabilit├íciu poskytuj├║ kvalifikovan├ş fyzioterapeuti a fyzioterapeutky z Agent├║ry dom├ícej o┼íetrovate─żskej starostlivosti (ADOS), ktor├í je zdravotn├şckym zariaden├şm, poskytuj├║cimi slu┼żby v dom├ícom prostred├ş.

Rehabilit├ícia sa poskytuje na ┼żiados┼ą pacienta alebo jeho z├ístupcu, a na z├íklade n├ívrhu lek├íra a p├şsomnej dohody ADOS s pacientom (alebo z├ístupcom pacienta). Dom├íca rehabilit├ícia m├┤┼że by┼ą hraden├í ─Źiasto─Źne zo zdravotn├ęho poistenia, n├íklady nehraden├ę z poistenia, plat├ş pacient. Po podp├şsan├ş dohody a ├║hrade doplatku je mo┼żn├ę dom├ícu lie─Źebn├║ rehabilit├íciu zah├íji┼ą obvykle do troch dn├ş.

Fyzioterapeut dost├íva z├íkladn├ę inform├ície o pacientovi na z├íklade doru─Źen├ęho lek├írskeho n├ílezu. Priamo doma pri prvej n├ív┼íteve prebieha s pacientom vstupn├Ż rozhovor o jeho zdravotnom stave, o mo┼żnostiach zlep┼íenia jeho pohybov├Żch schopnost├ş pr├şpadne mo┼żnostiach odstr├ínenia bolest├ş pohybov├ęho apar├ítu. Po rozhovore sa spolo─Źne fyzioterapeut s pacientom dohodn├║ na rehabilita─Źnom pl├íne. Pod─ża cie─żu terapie, fyzioterapeut vol├ş kombin├íciu cvikov, techn├şk a r├┤znych rehabilita─Źn├Żch prostriedkov pre jeho dosiahnutie.

Fyzioterapeut poskytuje v rámci domácej rehabilitácie :

  • Individu├ílnu lie─Źebn├║ telesn├║ v├Żchovu zameran├║ na zv├Ż┼íenie svalovej sily a zlep┼íenie rozsahu pohybov s pou┼żit├şm jednoduch├Żch met├│d
  • Individu├ílnu lie─Źebn├║ telesn├║ v├Żchovu: ┼ápeci├ílnu systematick├║ lie─Źbu por├║ch centr├ílneho a perif├ęrneho syst├ęmu
  • Individu├ílnu lie─Źebn├║ telesn├║ v├Żchovu: ┼ápeci├ílnu systematick├║ lie─Źbu vroden├Żch a z├şskan├Żch ch├Żb pohybov├ęho apar├ítu det├ş a dospel├Żch (met├│dy pod─ża Bob├ítha, Vojtu, Kab├íta)
  • M├Ąkk├ę a mobiliza─Źn├ę techniky na chrbticu, perif├ęrne k─║by a svaly
  • Individu├ílnu cielen├║ ergoterapiu (n├ícvik be┼żn├Żch denn├Żch, alebo pracovn├Żch ─Źinnost├ş zameran├Żch na zlep┼íenie zru─Źnost├ş a pr├íce v r├ímci pacientovho handicapu)
  • Individu├ílnu dychov├║ gymnastiku
  • N├ícvik kontinencie
  • ┼ápeci├ílne polohovanie tela a segmentov kon─Źat├şn
  • Klasick├║ mas├í┼ż jednej alebo viacer├Żch ─Źast├ş tela alebo trupu
  • Reflexn├║ mas├í┼ż a in├ę ┼ípeci├ílne ru─Źn├ę mas├í┼że
  • Cielen├║ odborn├║ in┼ítrukt├í┼ż a poradenstvo

Fyzioterapeut pri n├ív┼íteve z├şskava n├íh─żad do dom├íceho prostredia pacienta, a m├┤┼że poskytn├║┼ą rady a odpor├║─Źania, aby podmienky na rehabilit├íciu boli pre pacienta ─Źo najoptim├ílnej┼íie. Miesto rehabilita─Źn├ęho l├┤┼żka po┼żije poste─ż, miesto madiel ─Źi rebr├şn n├íbytok, st├┤l, stoli─Źky, miesto podhlavn├şka zrolovan├Ż vank├║┼í, ktor├Ż rovnako posl├║┼żi na polohovanie a vypodlo┼żenie kon─Źat├şn. Rovnako m├┤┼że fyzioterapeut odporu─Źi┼ą vhodn├ę rehabilita─Źn├ę pom├┤cky, alebo pom├┤cky ktor├ę u─żah─Źia, ─Źi u┼ż do─Źasne, alebo dlhodobo ┼żivot s hendikepom, pr├şpadne prispej├║ k zdrav┼íiemu pohybov├ęmu re┼żimu, pom├┤┼że sa zorientova┼ą v mno┼żstve na trhu dostupn├Żch cvi─Źebn├Żch a zdravotn├şckych pom├┤cok. Medzi jednoduch├ę cvi─Źebn├ę pom├┤cky patria napr├şklad lopty r├┤znych ve─żkost├ş, materi├ílov a vlastnost├ş. Vyberaj├║ sa pod─ża cie─ża terapie a schopnost├ş pacienta. ─Äalej s├║ to r├┤zne druhy expanderov, na posilnenie, alebo uvo─żnenie svalov, ─Źi svalov├Żch skup├şn, alebo pom├┤cky sl├║┼żiace na polohovanie kon─Źat├şn, pr├şpadne cel├ęho tela. Zo zdravotn├şckych pom├┤cok s├║ to r├┤zne ├║chyty na stenu, tzv. madl├í, ktor├Żch sa pacient m├┤┼że pridr┼ża┼ą pri vst├ívan├ş z toalety, alebo postele, ─Źi vane, ─Ćalej r├┤zne zvy┼íova─Źe priamo na toaletu, voz├şky a ─Ćal┼íie pom├┤cky. V pr├şpade, ┼że ch├Żbaj├║ finan─Źn├ę prostriedky pre zak├║penie potrebn├Żch pom├┤cok, z ktor├Żch s├║ mnoh├ę ─Źiasto─Źne, alebo celkovo hraden├ę pois┼ąov┼łou, fyzioterapeut je schopn├Ż/├í pom├┤c┼ą prisp├┤sobi┼ą a pracova┼ą s be┼żn├Żm vybaven├şm dom├ícnosti.

Optim├ílny po─Źet dom├ícich rehabilit├ícii je individu├ílny, a v priemere sa pohybuje okolo 30-40. Z├ívis├ş najm├Ą od stup┼ła n├íro─Źnosti postihnutia a od vlastnej iniciat├şvy a spolupr├íce pacienta s fyzioterapeutom. Je nutn├ę si i pri dom├ícej lie─Źebnej rehabilit├ícii uvedomi┼ą, ┼że fyzioterapeut je odborn├Żm poradcom a u─Źite─żom. Fyzioterapeut m├í za ├║lohu uk├íza┼ą, nau─Źi┼ą a podpori┼ą pacienta v tom, aby vedel ako spr├ívne cvi─Źi┼ą aby sa ─Źo najr├Żchlej┼íie dostal do p├┤vodnej formy, zlep┼íil si popr├şpade udr┼żal stav pohybov├ęho apar├ítu. Ale to, ako dlho bude trva┼ą lie─Źebn├í rehabilit├ícia, zotavenie, a do akej miery nastane obnovenie funkci├ş tela, z├ívis├ş predov┼íetk├Żm od v├┤le a odhodlania pracova┼ą na sebe a dodr┼żiavania odpor├║─Źan├ş a pokynov fyzioterapeuta.

Autori ─Źl├ínku: Bc. Gabriela Feh├ęrov├í, Doc. MUDr. Bo┼żena Bu┼íov├í, CSc., MPH, 2012

Dom├íca o┼íetrovate─żsk├í starostlivos┼ą – kedy ju m├┤┼żete vyu┼żi┼ą?

Agent├║ry dom├ícej o┼íetrovate─żskej starostlivosti (v skratke ADOS) s├║ zdravotn├şcke zariadenia, ktor├ę za─Źali vznika┼ą v polovici 90. rokov, a v s├║─Źasnosti je ich asi 180 na celom Slovensku. V├Ą─Ź┼íina z nich je v mest├ích, av┼íak a n├íjdu sa aj na vidieku. Zoznam ADOS n├íjdete na www.zzz.sk.

Slu┼żby ADOS s├║ ur─Źen├ę pacientom v┼íetk├Żch vekov├Żch skup├şn, ktor├ş potrebuj├║ odborn├║ o┼íetrovate─żsk├║ alebo rehabilita─Źn├║ starostlivos┼ą a nem├┤┼żu samostatne chodi┼ą na o┼íetrenie ─Źi rehabilit├íciu, nako─żko s├║ ─Źiasto─Źne alebo ├║plne imobiln├ş. Hoci v├Ą─Ź┼íina pacientov, ktor├Żch o┼íetruj├║ ADOS je chronicky chor├Żch, dom├íce o┼íetrovanie sa m├┤┼że poskytova┼ą aj pri n├íhlych ─Źi kr├ítkodob├Żch ochoreniach, pr├şpadne po z├íkrokoch v r├ímci jednod┼łovej chirurgie, ktor├ę vy┼żaduj├║ n├ísledn├║ o┼íetrovate─żsk├║ alebo rehabilita─Źn├║ starostlivos┼ą.

Hlavnou n├ípl┼łou ─Źinnosti ADOS je komplexn├í o┼íetrovate─żsk├í starostlivos┼ą ale niektor├ę ADOS poskytuj├║ aj dom├ícu lie─Źebn├║ rehabilit├íciu alebo fyzioterapiu. T├íto je ur─Źen├í najm├Ą pacientom pri r├┤znych chronick├Żch ochoreniach pohybov├ęho apar├ítu, alebo po ├║razoch, oper├íci├ích a cievnych mozgov├Żch pr├şhod├ích.

Zoznam v├Żkonov

O┼íetrovate─żsk├ę a rehabilita─Źn├ę v├Żkony, ktor├ę sa vykon├ívaj├║ v dom├ícom prostred├ş ur─Źuje Katal├│g zdravotn├Żch v├Żkonov. K z├íkladn├Żm v├Żkonom v r├ímci dom├íceho o┼íetrovania patr├ş: o┼íetrovanie r├ín, prele┼żan├şn, vredov predkolenia, o┼íetrovanie st├│mi├ş, pod├ívanie injekci├ş, pod├ívanie inf├║zi├ş a starostlivos┼ą o centr├ílny ven├│zny kat├ęter alebo ven├│znu linku, starostlivos┼ą o epidur├ílny kat├ęter, starostlivos┼ą o sondu a v├Ż┼żiva pacienta sondou, starostlivos┼ą o ezotrache├ílnu, nasotrache├ílnu a tracheostomick├║ kanylu, cievkovanie (len ┼żeny), starostlivos┼ą o mo─Źov├Ż kat├ęter . Okrem nich sa v r├ímci komplexnej starostlivosti poskytuje aj prevencia vzniku prele┼żan├şn, polohovanie pacienta, meranie krvn├ęho tlaku, pulzu, teploty n├ícvik pod├ívania inzul├şnu, v├Żplach oka, o┼íetrenie ├║stnej dutiny u onkologick├ęho pacienta, celotelov├Ż lie─Źebn├Ż z├íbal, odbery krvi, mo─Źu, v├Żtery hrdla, o─Źistn├í alebo lie─Źebn├í klyzma, odborn├Ż n├ícvik potrebn├Żch v├Żkonov pri starostlivosti o chor├ęho doma. O┼íetrovanie vykon├ívaj├║ sestry denne alebo nieko─żkokr├ít do t├Ż┼żd┼ła po─Źas n├ív┼ítevnej slu┼żby u pacientov.

Dom├ícu rehabilit├íciu vykon├ívaj├║ fyzioterapeuti so ┼ípecializovan├Żm vzdelan├şm. K z├íkladn├Żm v├Żkonom patr├ş individu├ílna lie─Źebn├í telesn├í v├Żchova zameran├í na zv├Ż┼íenie svalovej sily a zlep┼íenie rozsahu pohybov, lie─Źba por├║ch centr├ílneho a perif├ęrneho syst├ęmu, m├Ąkk├ę a mobiliza─Źn├ę techniky na chrbtici, perif├ęrnych k─║boch a svaloch, individu├ílna dychov├í gymnastika, n├ícvik kontinencie a cielen├í odborn├í in┼ítrukt├í┼ż. V od├┤vodnen├Żch pr├şpadoch sa poskytuje aj rehabilit├ícia pri vroden├Żch alebo z├şskan├Żch poruch├ích pohybov├ęho apar├ítu u det├ş s dospel├Żch, kedy sa vykon├ívaj├║ ┼ípeci├ílne rehabilita─Źn├ę met├│dy pod─ża Bobatha, Vojtu a Kab├íta.

Hradenie domácej starostlivosti

Dom├íca o┼íetrovate─żsk├í a rehabilita─Źn├í starostlivos┼ą m├┤┼że by┼ą ─Źiasto─Źne alebo ├║plne hraden├í zo zdravotn├ęho poistenia. V pr├şpade, ┼że pacient m├í z├íujem o hradenie o┼íetrovania zo zdravotn├ęho poistenia, mus├ş n├ívrh potvrdi┼ą v┼íeobecn├Ż lek├ír. Ak m├í z├íujem o hradenie lie─Źebnej rehabilit├ície mus├ş predlo┼żi┼ą odpor├║─Źanie ambulantn├ęho rehabilita─Źn├ęho lek├íra a n├ívrh tie┼ż mus├ş potvrdi┼ą jeho v┼íeobecn├Ż lek├ír. V pr├şpade, ┼że pacient potrebuje viac v├Żkonov ako je hraden├Żch z poistenia, m├┤┼że si t├║to starostlivos┼ą objedna┼ą aj ako samoplatca. O v├Ż┼íke poplatku je informovan├Ż pred za─Źat├şm starostlivosti.

Opatrovate─żsk├í slu┼żba

ADOS m├┤┼żu v r├ímci svojich slu┼żieb poskytova┼ą aj dom├ícu opatrovate─żsk├║ slu┼żbu. Opatrovate─żky poskytuj├║ najm├Ą pomoc pri samoobslu┼żn├Żch v├Żkonoch: pri osobnej hygiene, k├║pan├ş, um├Żvan├ş, obliekan├ş, vykon├ívaj├║ v├Żmenu plienok, polohovanie, pom├íhaj├║ pri zabezpe─Źovan├ş stravy (mal├Ż n├íkup, don├í┼íka stravy, varenie, pr├şprava a pod├ívanie stravy), robia spolo─Źnos┼ą, doh─żad a sprev├ídzaj├║ tie┼ż pacientov na vy┼íetrenia k lek├írovi, na ├║rady, n├íkupy alebo pom├íhaj├║ v dom├ícnosti, pri be┼żnom upratovan├ş, vys├ívan├ş, ┼żehlen├ş.
Dom├íca opatrovate─żsk├í slu┼żba je soci├ílna slu┼żba a preto nie je hraden├í zo zdravotn├ęho poistenia. N├ívrh od lek├íra nie je potrebn├Ż, pacient o ┼łu ┼żiada priamo v agent├║re. Za t├║to slu┼żbu klient plat├ş, alebo m├┤┼że by┼ą hraden├í z jeho ┼żivotn├ęho poistenia alebo u zamestnan├Żch klientov zo soci├ílneho fondu zamestn├ívate─ża.

Objedn├ívanie slu┼żieb

V pr├şpade, ┼że pacient vy┼żaduje dom├ícu o┼íetrovate─żsk├║ alebo rehabilita─Źn├║ starostlivos┼ą je potrebn├ę aby sa obr├ítil na najbli┼ż┼íiu ADOS pod─ża miesta svojho bydliska. Ved├║ca sestra ADOS pod├í podrobn├║ inform├íciu o sp├┤sobe objedn├ívania slu┼żieb. Pacient podpisuje dohodu s ADOS o poskytovan├ş dom├ícej starostlivosti, ktor├í plat├ş 6 a viac mesiacov.

V pr├şpade, ┼że pacient m├í z├íujem o hradenie o┼íetrovania alebo rehabilit├ície zo zdravotn├ęho poistenia, mus├ş p├şsomn├Ż n├ívrh na DOS potvrdi┼ą v┼íeobecn├Ż lek├ír u ktor├ęho je pacient registrovan├Ż. K n├ívrhu sa v├Ą─Ź┼íinou dokladaj├║ k├│pie prep├║┼í┼ąac├şch spr├ív, alebo in├Żch lek├írskych n├ílezov, napr. odpor├║─Źanie rehabilita─Źn├ęho lek├íra, ktor├ę sl├║┼żia rev├şznym lek├írom zdravotnej pois┼ąovne na zhodnotenie stavu pacienta a ur─Źenie v├Ż┼íky ├║hrady zo zdravotn├ęho poistenia. Priklad├í sa tie┼ż k├│pia preukazu poistenca. Pacientovi m├┤┼że slu┼żby, ktor├ę s├║ ─Źiasto─Źne alebo ├║plne hraden├ę zo zdravotn├ęho poistenia poskytova┼ą iba jedna ADOS. Ak si pacient dohodne slu┼żby v tom istom obdob├ş s viacer├Żmi ADOS, zo zdravotn├ęho poistenia bud├║ v├Żkony hraden├ę iba jednej z nich. V├Żkony ostatn├Żch ADOS mus├ş zaplati┼ą pacient.

Dom├íca o┼íetrovate─żsk├í a rehabilita─Źn├í starostlivos┼ą je vhodnou formou zdravotnej starostlivosti najm├Ą u chronicky chor├Żch pacientov, ktor├ş nechc├║ by┼ą hospitalizovan├ş a chc├║ by┼ą lie─Źen├ş vo svojom dom├ícom prostred├ş.

Doc. MUDr. Bo┼żena Bu┼íov├í, CSc., MPH
Riadite─żka ADOS Harris Slovakia, Haanova 26, Bratislava

Literat├║ra: Nariadenie vl├ídy Slovenskej republiky ─Ź. 223 zo 4. m├íja 2005, ktor├Żm sa men├ş nariadenie vl├ídy Slovenskej republiky ─Ź. 776/2004 Z. z., ktor├Żm sa vyd├íva Katal├│g zdravotn├Żch v├Żkonov

Rozhovor s riadite─żkou (2015)

Rozhovor s riadite─żkou Harris Slovakia, Doc. MUDr. Bo┼żenou Bu┼íovou, CSc., MPH

─Żudia si ─Źasto plet├║ pojem opatrovate─żsk├í a o┼íetrovate─żsk├í slu┼żba. Ak├Ż je medzi nimi rozdiel?

Rozdiel medzi t├Żmito dvomi slu┼żbami, ktor├ę sa poskytuj├║ v dom├ícom prostred├ş, je podstatn├Ż:

Opatrovate─żsk├í slu┼żba je soci├ílna slu┼żba, poskytuj├║ ju ┼íkolen├ę opatrovate─żky alebo opatrovatelia. V r├ímci tejto slu┼żby sa poskytuje pomoc alebo doh─żad pri ├║konoch sebaobsluhy, najm├Ą hygienick├í starostlivos┼ą o jednotliv├ę ─Źasti tela alebo o cel├ę telo, stravovanie a dodr┼żiavanie pitn├ęho re┼żimu, pomoc pri vypr├ízd┼łovan├ş, obliekanie, vyzliekanie, vyz├║vanie. D├┤le┼żitou s├║─Źas┼ąou tejto slu┼żby je aj mobiliz├ícia le┼żiacich, ktor├ş sa stali ├║plne alebo ─Źiasto─Źne imobiln├Żmi v d├┤sledku choroby alebo ├║razu. Vykon├íva sa pomoc pri vst├ívan├ş, pri l├şhan├ş, polohovanie, pomoc pri manipul├ícii s predmetmi a sprievod pri ch├┤dzi. ─Äalej sa poskytuje pomoc pri starostlivosti o dom├ícnos┼ą ÔÇô n├íkup potrav├şn, pr├şprava jedla, varenie, zohrievanie jedla, don├í┼íka jedla do domu, umytie riadu, be┼żn├ę upratovanie v dom├ícnosti, administrat├şvne ├║kony spojen├ę s veden├şm dom├ícnosti (napr├şklad zabezpe─Źenie ├║hrady platieb). V r├ímci opatrovate─żskej slu┼żby mo┼żno poskytova┼ą aj pomoc pri z├íkladn├Żch soci├ílnych aktivit├ích, ktor├ę zah┼Ľ┼łaj├║ napr├şklad sprievod na lek├írske vy┼íetrenie, na vybavenie ├║radn├Żch z├íle┼żitost├ş a podobne. Hraden├í je u verejn├Żch poskytovate─żov z rozpo─Źtu samospr├ívy alebo si ju platia priamo prij├şmatelia slu┼żieb (u v├Ą─Ź┼íiny neverejn├Żch poskytovate─żov). Objedn├íva si ju ob─Źan na ur─Źit├Ż po─Źet hod├şn denne alebo nepravidelne.

O┼íetrovate─żsk├í starostlivos┼ą je druh zdravotnej starostlivosti, poskytuje ju zdravotn├şcky person├íl ÔÇô sestry pracuj├║ce v ADOS (Agent├║ra dom├ícej o┼íetrovate─żskej starostlivosti) na z├íklade p├şsomn├ęho n├ívrhu v┼íeobecn├ęho lek├íra. Hlavnou n├ípl┼łou ─Źinnosti ADOS je komplexn├í o┼íetrovate─żsk├í starostlivos┼ą o chronick├ę rany, prele┼żaniny a in├ę v├Żkony pod─ża ordin├ície lek├íra. Niektor├ę ADOS poskytuj├║ na z├íklade n├ívrhu rehabilita─Źn├ęho lek├íra aj dom├ícu lie─Źebn├║ rehabilit├íciu alebo fyzioterapiu. T├í je ur─Źen├í najm├Ą pacientom pri r├┤znych chronick├Żch ochoreniach pohybov├ęho apar├ítu alebo po ├║razoch, oper├íci├ích a cievnych mozgov├Żch pr├şhod├ích. Dom├íca o┼íetrovate─żsk├í starostlivos┼ą je imobiln├Żm a ─Źiasto─Źne imobiln├Żm pacientom hraden├í zo zdravotn├ęho poistenia. Sestry pracuj├║ce v ADOS musia ma┼ą pr├şslu┼ín├ę vzdelanie, dnes u┼ż vysoko┼íkolsk├ę, ┼ípecializ├íciu v tzv. komunitnom o┼íetrovate─żstve a dostato─Źn├║ prax pri o┼íetrovan├ş pacientov v dom├ícom prostred├ş.

Ako ─Źasto vyu┼ż├şvaj├║ ─żudia dom├íce o┼íetrovanie sestrami z ADOS?

V s├║─Źasnosti e┼íte st├íle prevl├ída n├ízor, ┼że ÔÇ×zvl├ídneme to samiÔÇť, a tak sa pr├şbuzn├ş ─Źasto p├║┼í┼ąaj├║ do o┼íetrovania r├ín, robia to neodborne, rany sa nehoja, zv├Ą─Ź┼íuj├║ sa a st├ívaj├║ sa chronick├Żmi. St├íva sa to najm├Ą pri prele┼żanin├ích, ke─Ć u┼ż vznikn├║, ─żudia ako by sa hanbili vola┼ą odborn├║ pomoc.
Sestry pracuj├║ce v ADOS s├║ odborn├ş─Źky na o┼íetrovanie r├ín, pracuj├║ modern├Żmi met├│dam hojenia r├ín a prele┼żan├şn a preto je ve─żk├í ┼íanca na ich vyhojenie. O┼íetrovanie chronick├Żch r├ín je u ─Źiasto─Źne alebo ├║plne imobiln├Żch pacientov hraden├ę zo zdravotn├ęho poistenia. Je potrebn├Ż k tomu p├şsomn├Ż n├ívrh potvrden├Ż v┼íeobecn├Żm lek├írom pacienta.

─îo je to mobiliz├ícia le┼żiaceho?

V pr├şpade dom├ícich slu┼żieb sa pod mobiliz├íciou rozumie najm├Ą aktiviz├ícia le┼żiaceho seniora, ktor├Ż sa stal v d├┤sledku choroby, oper├ície alebo ├║razu ─Źiasto─Źne alebo ├║plne imobiln├Żm. S├ím si ─Źasto nevie pom├┤c┼ą a potrebuje pomoc odborn├ęho pracovn├şka. Vykon├íva sa n├ícvik vst├ívania a l├şhania, sedu alebo postavenia, ch├┤dze s oporou alebo bez nej, n├ícvik sebaoblu┼żn├Żch v├Żkonov, cviky na posil┼łovanie svalstva cel├ęho tela a in├ę potrebn├ę v├Żkony. V─Źas mobilizovan├Ż senior m├í ve─żk├║ ┼íancu sa sta┼ą op├Ą┼ą samostatn├Żm a sebesta─Źn├Żm. Z├ívis├ş to v┼íak tie┼ż od jeho vn├║torn├Żch rezerv ─Źi ochorenia, jeho motiv├ície.

Ako funguje opatrovate─żsk├í slu┼żba doma?

Ka┼żd├Ż ─Źlovek uprednost┼łuje pobyt doma u seba. Je to omnoho prirodzenej┼íie ako by┼ą umiestnen├Ż v soci├ílnom zariaden├ş. Pokia─ż sa d├í, treba sa v┼żdy sna┼żi┼ą zosta┼ą doma ─Źo najdlh┼íie. Ak m├í senior pomoc v rodine a v priate─żoch, zvl├ída to. Av┼íak ─Źasto musia pr├şbuzn├ş pracova┼ą a nest├şhaj├║ zabezpe─Źova┼ą v┼íetky povinnosti. Vtedy si objedn├ívaj├║ opatrovate─żsk├║ slu┼żbu. Opatrovate─żky nav┼ítevuj├║ seniorov doma v dohodnutom ─Źase a vykon├ívaj├║ doh─żad a pomoc pri seba obslu┼żn├Żch v├Żkonoch, pomoc v dom├ícnosti alebo in├ę soci├ílne aktivity na ktor├Żch sa v zmluve dohodli. Zmluva sa uzatv├íra medzi seniorom alebo jeho z├ístupcom a poskytovate─żom slu┼żieb.

Slu┼żby sa m├┤┼żu objedna┼ą u verejn├ęho alebo neverejn├ęho poskytovate─ża: Verejn├Ż poskytovate─ż je samospr├íva alebo ┼łou zriaden├í organiz├ícia, ktor├í opatrovate─żsk├║ slu┼żbu poskytuje. Neverejn├Ż poskytovate─ż je nez├ívisl├í organiz├ícia, ktor├║ zalo┼żila bu─Ć s├║kromn├í osoba, alebo nejak├í organiz├ícia ako napr. Slovensk├í katol├şcka charita, Evanjelick├í diakonia a Slovensk├Ż ─îerven├Ż kr├ş┼ż. V┼íetci poskytovatelia musia by┼ą registrovan├ş, ich zoznam je uverejnen├Ż na webovej str├ínke Ministerstva pr├íce, soci├ílnych vec├ş a rodiny.

V pr├şpade, ┼że nastane ak├║tna situ├ícia a senior potrebuje opatrovate─żsk├║ slu┼żbu, m├┤┼że sa obr├íti┼ą na neverejn├ęho poskytovate─ża a slu┼żby si objedna┼ą. Ke─Ć┼że v├Ą─Ź┼íina neverejn├Żch poskytovate─żov nedost├íva pr├şspevok od samospr├ívy, premieta svoje n├íklady do ceny, ─Źi┼że senior zaplat├ş pln├║ cenu bez dot├ície.
Na objednanie dotovanej opatrovate─żskej slu┼żby (za ni┼ż┼íiu cenu) je potrebn├ę najprv po┼żiada┼ą o pos├║denie odk├ízanosti na soci├ílnu slu┼żbu. ┼Żiados┼ą sa pod├íva na miestnom alebo obecnom ├║rade. Po pos├║den├ş odk├ízanosti dostane senior o tom rozhodnutie. Na z├íklade jeho zaradenia do stup┼ła odk├ízanosti m├┤┼że ┼żiada┼ą o opatrovate─żsk├║ slu┼żbu. Proces posudzovania trv├í cca 30-60 dn├ş a je preto d├┤le┼żit├ę aby si to seniori nenech├ívali na posledn├║ chv├ş─żu ale ┼żiadali o pos├║denie v─Źas. Opatrovate─żsk├║ slu┼żbu nem├┤┼żu dosta┼ą ak pr├şbuzn├Ż, ktor├Ż sa star├í o seniora s ┼ąa┼żk├Żm zdravotn├Żm postihnut├şm dost├íva pe┼ła┼żn├Ż pr├şspevok na opatrovanie alebo ak senior vyu┼ż├şva aj in├║ soci├ílnu slu┼żbu, napr. nav┼ítevuje denn├Ż stacion├ír.

Dlh┼íie upozor┼łujete na fakt, ┼że soci├ílnym slu┼żb├ím hroz├ş kolaps. Pre─Źo?

Soci├ílne slu┼żby s├║ v zlej situ├ícii. Dlhodob├ę podfinancovanie slu┼żieb, n├írast po─Źtu seniorov odk├ízan├Żch na soci├ílne slu┼żby, neposkytovanie pr├şspevkov neverejn├Żm poskytovate─żom a v d├┤sledku toho drastick├ę zni┼żovanie po─Źtu poskytovate─żov opatrovate─żskej slu┼żby, to v┼íetko vytv├íra ve─żk├ę nap├Ątie v soci├ílnych slu┼żb├ích. Miesta vo verejn├Żch pobytov├Żch zaradeniach s├║ ─Źasto obsaden├ę seniormi, ktor├ş nie s├║ odk├ízan├ş na soci├ílne slu┼żby, nikdy sa ich odk├ízanos┼ą neposudzovala, lebo tam zostali historicky z p├┤vodn├Żch domovoch d├┤chodcov, ktor├ę sa premenili na soci├ílne zariadenia. B├Żvaj├║ v zariadeniach, preto┼że predali alebo darovali dom, byt a pres┼ąahovali sa do domova d├┤chodcov. St├íle tam dost├ívaj├║ kompletn├ę slu┼żby vr├ítane upratovania, prania, stravovania za ceny dotovan├ę z verejn├Żch zdrojov. T├Żm p├ídom samospr├íva nem├í dostatok zdrojov na financovanie slu┼żieb pre seniorov, ktor├ş boli pos├║den├ş ako odk├ízan├ş na soci├ílne slu┼żby a k slu┼żb├ím sa nevedia dosta┼ą, a s├║ veden├ş v poradovn├şkoch, alebo si slu┼żby objedn├ívaj├║ u neverejn├Żch poskytovate─żov za pln├ę ceny, bez pr├şspevku.

Opatrovate─żsk├║ slu┼żbu poskytuje na Slovensku len jedna tretina miest a obc├ş napriek tomu, ┼że to je ich origin├ílna kompetencia a mali by ju poskytova┼ą v┼íetci. Dve tretiny samospr├ív t├║to slu┼żbu v├┤bec neposkytuj├║, ─Źi u┼ż z d├┤vodu ┼że nemaj├║ finan─Źn├ę prostriedky, alebo z├ímery obce a mesta s├║ in├ę. Finan─Źn├ę prostriedky, ktor├ę ma obec a mesto k dispoz├şcii nie s├║ ├║─Źelovo viazan├ę a tak z├ívis├ş od samospr├ívy ak├Żm sp├┤sobom ich pou┼żije a ─Źi soci├ílne slu┼żby poskytova┼ą bude alebo nebude.

─îo vn├şmate ako jeden z najv├Ą─Ź┼í├şch probl├ęmov v soci├ílnych slu┼żb├ích?

Dlhodob├ę podce┼łovanie. Podce┼łuj├║ sa n├íklady, ktor├ę s├║ spojen├ę s touto slu┼żbou, v d├┤sledku toho s├║ dlhodobo podfinancovan├ę, ─Źo m├í za n├ísledok n├şzke mzdy a odchod kvalifikovan├Żch pracovn├şkov na v┼íetk├Żch ├║rovniach. Spolo─Źnos┼ą si mus├ş uvedomi┼ą, ┼że stara┼ą sa o star├Żch, chor├Żch a odk├ízan├Żch je
jednou z naj┼ąa┼ż┼í├şch slu┼żieb. Musia ju vykon├íva┼ą vhodn├ş pracovn├şci, ktor├ş s├║ to schopn├ş zvl├ída┼ą nielen po kvalifika─Źnej a vzdelanostnej str├ínke ale najm├Ą po str├ínke osobnostnej. Tak├Żch ─żud├ş je ve─żmi m├ílo, podce┼łuje sa ich pr├şprava, neexistuje riadne vzdelanie, ktor├ę by pripravovalo na t├║to pr├ícu. A ke─Ć sa aj tak├ş pracovn├şci n├íjdu, maj├║ n├şzku mzdu, za ktor├║ nie s├║ schopn├ş ┼żivi┼ą svoje rodiny a odch├ídzaj├║ do zahrani─Źia.

Ale na druhej strane je potrebn├ę uvies┼ą, ┼że je tu podce┼łovanie zo strany seniorov a ich pr├şbuzn├Żch. Ka┼żd├Ż chce dlho ┼żi┼ą ale nikto nechce by┼ą star├Ż! Ale tomu sa ned├í vyhn├║┼ą a tak je potrebn├ę sa na starobu pripravi┼ą. A za─Źa┼ą treba najnesk├┤r pri odchode na d├┤chodok. Je nevyhnutn├ę sa zamyslie┼ą kde
b├Żvame, ako b├Żvame, ─Źi m├íme v dome v├Ż┼ąah, bezbari├ęrov├Ż byt, ak├║ m├íme k├║pe─ż┼łu, toaletu, poste─ż, dostupnos┼ą poli─Źiek v skriniach, a mnoho ─Ćal┼í├şch vec├ş, ktor├ę ak nie s├║ vhodn├ę, dok├í┼żu odk├ízan├Żm s┼ąa┼żi┼ą a strp─Źi┼ą samostatn├Ż ┼żivot. Treba by┼ą tie┼ż vn├şmav├Ż k ponuke slu┼żieb, ktor├ę existuj├║, treba sa zauj├şma┼ą o to ak├Żm sp├┤sobom sa v pr├şpade potreby k slu┼żb├ím d├í dosta┼ą. Denne sa stret├ívame s ni─Ź netu┼íiacimi pr├şbuzn├Żmi, ktor├ş k n├ím prich├ídzaj├║ aby si objednali slu┼żby a s├║ doslova ┼íokovan├ş s├║─Źasnou situ├íciou. V lep┼íom pr├şpade si slu┼żby zaplatia, av┼íak ak o─Źak├ívaj├║ zo d┼ła na de┼ł slu┼żby za dotovan├ę ceny, tak zostan├║ sklaman├ş.

Opakovane sme robili r├┤zne osvetov├ę akcie, dni soci├ílnych slu┼żieb, dni seniorov, kam pri┼íla v┼żdy len h┼Ľstka seniorov a takmer ka┼żd├Ż obch├ídzal st├ínky so soci├ílnymi slu┼żbami z─Ćaleka s t├Żm, ┼że tieto slu┼żby nepotrebuje a nikdy potrebova┼ą nebude. Je to p┼ítrosia politika…ale probl├ęm nezmizne t├Żm, ┼że ho budeme ignorova┼ą.

St├íle je rozdiel v cen├ích u verejn├Żch a neverejn├Żch poskytovate─żov? Ak├ę s├║ ceny, ak sa to d├í porovna┼ą?

Rozdiel v cen├ích medzi verejn├Żmi a neverejn├Żmi poskytovate─żmi tkvie v tom, ┼że preva┼żn├í v├Ą─Ź┼íina verejn├Żch poskytovate─żov minie v┼íetky verejn├ę zdroje ur─Źen├ę na soci├ílne slu┼żby, ktor├ę v rozpo─Źte obce a mesta s├║, na slu┼żby, ktor├ę poskytuj├║ sami (napr. aj seniorom, ktor├ş nie s├║ odk├ízan├ş), a ned├ívaj├║ pr├şspevky na svojich ob─Źanov, ktor├Żm slu┼żby poskytuj├║ neverejn├ş poskytovatelia.

N├íklady na soci├ílne slu┼żby s├║ porovnate─żne rovnak├ę u verejn├Żch a neverejn├Żch poskytovate─żov, av┼íak u verejn├Żch s├║ hraden├ę z rozpo─Źtu samospr├ívy, zatia─ż ─Źo u neverejn├Żch si ich mus├ş senior zaplati┼ą s├ím. N├íklady na opatrovate─żsk├║ slu┼żbu sa pohybuj├║ medzi 6-9 euro na hodinu. Z├ívisia od toho, ─Źi slu┼żbu dost├íva senior, ktor├Ż je mobiln├Ż a potrebuje len don├í┼íku obedov, doh─żad a ─Źiasto─Źne aj pomoc, alebo je to senior imobiln├Ż, le┼żiaci na l├┤┼żku, ktor├Ż potrebuje n├íro─Źnej┼íiu opatrovate─żsk├║ slu┼żbu vr├ítane napr. v├Żmeny plienok, osobnej hygieny na l├┤┼żku, k┼Ľmenia a polohovania.

Nie s├║ ceny u neverejn├Żch poskytovate─żov pre be┼żn├Żch ─żud├ş vysok├ę? M├┤┼żu si dovoli┼ą ich plati┼ą?

Ceny nie s├║ n├şzke, av┼íak odr├í┼żaj├║ re├ílnu v├Ż┼íku n├íkladov spojen├Żch s opatrovate─żskou slu┼żbou. Je potrebn├ę si uvedomi┼ą, ┼że pri tomto type slu┼żby sa venuje jedna opatrovate─żka jedn├ęmu seniorovi, ─Źi┼że tento mus├ş plati┼ą sumu, ktor├í pokryje jej cenu pr├íce. Nesmieme zab├║da┼ą, ┼że k tomu ─Źo opatrovate─żka dostane ako ─Źist├║ mzdu mus├şme prir├íta┼ą dane a odvody na soci├ílne a zdravotn├ę poistenie, ako aj n├íklady poskytovate─ża spojen├ę s poskytovan├şm slu┼żby.
─îi┼że ak m├í opatrovate─żka dosta┼ą ur─Źit├║ mzdu je nevyhnutn├ę do ceny zar├íta┼ą minim├ílne dvojn├ísobok tejto sumy. Preto nie je spr├ívne, ┼że len u verejn├Żch poskytovate─żov maj├║ seniori opatrovate─żsk├║ slu┼żbu dotovan├║ z rozpo─Źtu samospr├ívy a t├Żm p├ídom platia podstatne menej. Ako k tomu pr├şdu
seniori u neverejn├ęho poskytovate─ża, ┼że tento pr├şspevok sa nedel├ş rovnakou mierou medzi klientov verejn├Żch aj neverejn├Żch poskytovate─żov ?
─îo sa t├Żka toho, ─Źi si to m├┤┼żu dovoli┼ą, je to na rodine a na ich priorit├ích. ─îasto stoja pred vo─żbou ─Źi nechaj├║ zamestnanie a bud├║ sa stara┼ą o rodi─Źov, alebo im objednaj├║ opatrovate─żsk├║ slu┼żbu. Nezriedka sa viacer├ę deti skladaj├║ aby rodi─Źom slu┼żby zabezpe─Źili.

Ak pr├şde ┼żiadate─ż s posudkom, v ktorom bude ur─Źen├Ż rozsah 4 hod├şn, je mo┼żn├ę mu poskytn├║┼ą opatrovate─żsk├║ slu┼żbu na menej alebo viacej hod├şn?

V rozhodnut├ş o odk├ízanosti na soci├ílne slu┼żby sa ur─Źuje na ─Źo je senior odk├ízan├Ż. ─îi v┼íak opatrovate─żsk├║ slu┼żbu vy─Źerp├í v plnej miere alebo sa dohodne na men┼íom po─Źte hod├şn z├ívis├ş od dohody medzi n├şm a poskytovate─żom.

Seniori ako pacienti v ADOS

Seniori s├║ ┼ípeci├ílna skupina pacientov, ktor├í si vy┼żaduje aj ┼ípeci├ílny pr├şstup, ktor├ęho sa im ─Źasto nedost├íva. Za─Ź├şna to t├Żm, ┼że seniori a ich pr├şbuzn├ş ─Źasto nevedia, ┼że existuje dom├íca o┼íetrovate─żsk├í starostlivos┼ą. Pod─ża ich slov lek├íri nemaj├║ ─Źas ich informova┼ą a prakticky neexistuj├║ ┼żiadne in├ę informa─Źn├ę kan├íly, ktor├Żmi by sa seniori dozvedeli o mo┼żnostiach dom├ícej o┼íetrovate─żskej starostlivosti. Nemocnice a polikliniky v├Ą─Ź┼íinou vo svojich priestoroch zru┼íili mo┼żnosti informa─Źn├Żch tab├║─ż ─Źi n├ísteniek, alebo let├íkov, kde by tieto inform├ície mohli by┼ą uverejnen├ę, alebo si nepraj├║ aby sa tieto inform├ície tam uv├ídzali, prep├║┼í┼ąacie spr├ívy v├Ą─Ź┼íinou neobsahuj├║ inform├íciu o tom, ┼że pacient je imobiln├Ż a m├í dekubity alebo nezahojen├ę rany, ─Źi┼że v┼íeobecn├Ż lek├ír nem├í d├┤vod kona┼ą pokia─ż pacienta nenav┼ít├şvi a tak sa seniori do dom├ícej starostlivosti dost├ívaj├║ n├íhodne, oneskorene a ─Źasto v zna─Źne zhor┼íenom stave. Snahy uverej┼łova┼ą inform├ície o dom├ícej o┼íetrovate─żskej starostlivosti na internete zlyh├ívaj├║ na tom, ┼że seniori a ─Źasto ani ich pr├şbuzn├ş tieto inform├ície na internete neh─żadaj├║, ale h─żadaj├║ ich u lek├írov a v nemocniciach a poliklinik├ích.

─Äal┼í├şm probl├ęmom je financovanie dom├ícej o┼íetrovate─żskej starostlivosti, ktor├ę pretrv├íva u┼ż z polovice 90. rokov a je zalo┼żen├ę na hodnoten├ş v├Żkonov. ─îi┼że neuhr├ídza sa komplexn├í o┼íetrovate─żsk├í starostlivos┼ą ktor├í je u seniorov nevyhnutn├í a vykon├íva sa tak, ale iba jednotliv├ę v├Żkony, pri─Źom existuj├║ tzv. zak├ízan├ę kombin├ície v├Żkonov, kedy sa napr. pri o┼íetrovan├ş dekubitov nehrad├ş denn├í prevencia vzniku ─Ćal┼í├şch dekubitov, polohovanie, eduk├ícia pacienta a pr├şbuzn├Żch a in├ę v├Żkony, ktor├ę sa nevyhnutne v r├ímci komplexnej starostlivosti po─Źas n├ív┼ítevy musia vykon├íva┼ą. Nehrad├ş sa pr├şplatok za o┼íetrovanie imobiln├ęho pacienta, ─Źi┼że ku v┼íetk├Żm v├Żkonom, ale vyberie sa len jeden z v├Żkonov. T├Żm p├ídom sa cena za n├ív┼ítevu redukuje a sestry musia urobi┼ą viac n├ív┼ítev za de┼ł, aby pokryli n├íklady spojen├ę so slu┼żbami, ─Źi┼że nemaj├║ dostatok ─Źasu, ktor├Ż je potrebn├Ż najm├Ą pri o┼íetrovan├ş seniora, pr├şpadne s├║ ka┼żdodenne v ─Źasovom strese. A ke─Ć k tomu prid├íme, ┼że sestry denne ve─ża cestuj├║ ale aj ve─ża chodia, a to v ka┼żdom ro─Źnom obdob├ş a za ka┼żd├ęho po─Źasia, ─Źi sne┼ż├ş, pr┼í├ş alebo pra┼ż├ş slnko, je toto povolanie ─Źoraz menej atrakt├şvne a je probl├ęm do dom├ícej o┼íetrovate─żskej starostlivosti dobr├ę sestry z├şska┼ą a udr┼ża┼ą. Rad┼íej id├║ pracova┼ą do bl├şzkeho zahrani─Źia za nieko─żkon├ísobn├Ż plat. Aj preto je u┼ż roky probl├ęm naplni┼ą po─Źty sestier v sieti ADOS, ─Źo sa sp├Ątne odr├í┼ża na nedostato─Źnej dom├ícej starostlivosti o seniorov.

─Äal┼í├ş z probl├ęmov s├║ kompetencie sestier. Univerzity chrlia vysoko┼íkolsky vzdelan├ę sestry, bakal├írky a magistry ale v dom├ícej o┼íetrovate─żskej starostlivosti tieto sestry kompetencie nemaj├║. Napriek tomu, ┼że u┼ż nieko─żko rokov plat├ş vyhl├í┼íka o kompetenci├ích sestier, kde s├║ jasne zadefinovane v├Żkony, ktor├ę m├┤┼że robi┼ą sestra samostatne a ktor├ę rob├ş na z├íklade indik├ície lek├íra a v spolupr├íci s lek├írom, nedodr┼żiava sa to, a sestry vlastne nem├┤┼żu rozhodova┼ą o ni─Źom, na v┼íetko musia ma┼ą p├şsomn├Ż n├ívrh lek├íra. A tak s├║ lek├íri zavalen├ş kopou administrat├şvy, ktor├║ by na seba mohli prebra┼ą vysoko┼íkolsky vzdelan├ę sestry a u─żah─Źi┼ą tak ┼żivot najm├Ą seniorom, ktor├ş s├║ menej pohybliv├ş alebo ─Źasto prip├║tan├ş na l├┤┼żko. Napr. aj preskripcia ┼ípeci├ílneho obv├Ązov├ęho materi├ílu, ┼ítvorcov, n├íplast├ş, mast├ş a podobne, nehovoriac o vlo┼żk├ích ─Źi plienkach pre inkontinentn├ęho seniora, je st├íle povinnos┼ąou lek├íra, hoci sestra by ho v tejto oblasti mohla ─żahko zast├║pi┼ą. Samozrejme ┼żiadalo by si to zmenu legislat├şvy a za┼íkolenie sestier, av┼íak z dlhodob├ęho h─żadiska by to bolo pr├şnosom nielen pre seniorov ale aj pre lek├írov a sestry.

Doc. MUDr. Bo┼żena Bu┼íov├í, CSc., MPH
Riadite─żka ADOS Harris Slovakia
Viceprezidentka APOSS (Asoci├ícia poskytovate─żov o┼íetrovate─żsk├Żch slu┼żieb Slovenska)

Jednod┼łov├í chirurgia a dom├íca o┼íetrovate─żsk├í starostlivos┼ą

Jednod┼łov├í chirurgia predstavuje ve─żk├Ż posun v kvalite starostlivosti o pacienta, preto┼że mu umo┼ż┼łuje absolvova┼ą invaz├şvnej┼í├ş z├ísah alebo diagnostiku za jeden de┼ł, pri─Źom nemus├ş by┼ą hospitalizovan├Ż. Pacient nie je traumatizovan├Ż pobytom v nemocnici, m├┤┼że sa po z├íkroku vr├íti┼ą domov. Okrem toho sa jednod┼łovou chirurgiou ┼íetria financie a l├┤┼żka v nemocniciach. Agent├║ry dom├ícej o┼íetrovate─żskej starostlivosti (ADOS) nadv├Ązuj├║ na v├Żkony jednod┼łovej chirurgie. Ide o postupy, ktor├ę s├║ vo vyspelom svete be┼żn├ę a pacient ─Źasto e┼íte pred oper├íciou avizuje u pr├şslu┼ínej agent├║ry, ┼że bude u neho vykonan├Ż ur─Źit├Ż v├Żkon a bude potrebova┼ą n├ísledn├║ starostlivos┼ą v dom├ícom prostred├ş.

O┼íetrovate─żsk├ę v├Żkony doma u pacienta robia sk├║sen├ę sestry s po┼żadovan├Żm vzdelan├şm a praxou. Pod─ża indik├ície o┼íetruj├║ceho lek├íra nav┼ítevuj├║ pacienta v pravideln├Żch intervaloch a vykon├ívaj├║ v┼íetky potrebn├ę zdravotn├ę ├║kony. Napr├şklad o┼íetrenie rany, kontroly zdravotn├ęho stavu pacienta, starostlivos┼ą o dr├ęny, kat├ętre, band├í┼żovanie doln├Żch kon─Źat├şn a mnoho ─Ćal┼í├şch v├Żkonov. V pr├şpade oper├ícii, ktor├ę vy┼żaduj├║ n├ísledn├║ lie─Źebn├║ rehabilit├íciu pacienta nav┼ítevuje fyzioterapeut a cvi─Ź├ş s n├şm pod─ża ordin├ície lek├íra.

U imobiln├Żch pacientov s├║ o┼íetrovate─żsk├ę v├Żkony hraden├ę zo zdravotn├ęho poistenia, chodiaci pacienti si ich platia sami. Niektor├ę v├Żkony lie─Źebnej rehabilit├ície s├║ hraden├ę zo zdravotn├ęho poistenia, to ─Źo hraden├ę nie je, si dopl├íca pacient. Podmienkou na hradenie zo zdravotn├ęho poistenia je p├şsomn├Ż n├ívrh od o┼íetruj├║ceho lek├íra, ktor├Ż pacient doru─Ź├ş do ADOS a splnenie podmienok pois┼ąovne na hradenie tejto starostlivosti.

ADOS poskytuje po dohode aj ─Ćal┼íie slu┼żby ktor├ę pacient doma po z├íkroku potrebuje, ke─Ć┼że nie je dostato─Źne mobiln├Ż. M├┤┼że ├şs┼ą o v├Żber liekov z lek├írne, vybavovanie potvrden├ş, vybavovanie u lek├íra, sprev├ídzanie na kontrolu do ambulancie, denn├ę n├íkupy, varenie, be┼żn├ę upratovanie, pranie, ┼żehlenie, pomoc pri osobnej hygiene a podobne. Tieto slu┼żby nie s├║ hraden├ę zo zdravotn├ęho poistenia, plat├ş ich pacient.

Autor ─Źl├ínku: Doc. MUDr. Bo┼żena Bu┼íov├í, CSc. MPH