Rozhovor s riadite─żkou Harris Slovakia, Doc. MUDr. Bo┼żenou Bu┼íovou, CSc., MPH

─Żudia si ─Źasto plet├║ pojem opatrovate─żsk├í a o┼íetrovate─żsk├í slu┼żba. Ak├Ż je medzi nimi rozdiel?

Rozdiel medzi t├Żmito dvomi slu┼żbami, ktor├ę sa poskytuj├║ v dom├ícom prostred├ş, je podstatn├Ż:

Opatrovate─żsk├í slu┼żba je soci├ílna slu┼żba, poskytuj├║ ju ┼íkolen├ę opatrovate─żky alebo opatrovatelia. V r├ímci tejto slu┼żby sa poskytuje pomoc alebo doh─żad pri ├║konoch sebaobsluhy, najm├Ą hygienick├í starostlivos┼ą o jednotliv├ę ─Źasti tela alebo o cel├ę telo, stravovanie a dodr┼żiavanie pitn├ęho re┼żimu, pomoc pri vypr├ízd┼łovan├ş, obliekanie, vyzliekanie, vyz├║vanie. D├┤le┼żitou s├║─Źas┼ąou tejto slu┼żby je aj mobiliz├ícia le┼żiacich, ktor├ş sa stali ├║plne alebo ─Źiasto─Źne imobiln├Żmi v d├┤sledku choroby alebo ├║razu. Vykon├íva sa pomoc pri vst├ívan├ş, pri l├şhan├ş, polohovanie, pomoc pri manipul├ícii s predmetmi a sprievod pri ch├┤dzi. ─Äalej sa poskytuje pomoc pri starostlivosti o dom├ícnos┼ą ÔÇô n├íkup potrav├şn, pr├şprava jedla, varenie, zohrievanie jedla, don├í┼íka jedla do domu, umytie riadu, be┼żn├ę upratovanie v dom├ícnosti, administrat├şvne ├║kony spojen├ę s veden├şm dom├ícnosti (napr├şklad zabezpe─Źenie ├║hrady platieb). V r├ímci opatrovate─żskej slu┼żby mo┼żno poskytova┼ą aj pomoc pri z├íkladn├Żch soci├ílnych aktivit├ích, ktor├ę zah┼Ľ┼łaj├║ napr├şklad sprievod na lek├írske vy┼íetrenie, na vybavenie ├║radn├Żch z├íle┼żitost├ş a podobne. Hraden├í je u verejn├Żch poskytovate─żov z rozpo─Źtu samospr├ívy alebo si ju platia priamo prij├şmatelia slu┼żieb (u v├Ą─Ź┼íiny neverejn├Żch poskytovate─żov). Objedn├íva si ju ob─Źan na ur─Źit├Ż po─Źet hod├şn denne alebo nepravidelne.

O┼íetrovate─żsk├í starostlivos┼ą je druh zdravotnej starostlivosti, poskytuje ju zdravotn├şcky person├íl ÔÇô sestry pracuj├║ce v ADOS (Agent├║ra dom├ícej o┼íetrovate─żskej starostlivosti) na z├íklade p├şsomn├ęho n├ívrhu v┼íeobecn├ęho lek├íra. Hlavnou n├ípl┼łou ─Źinnosti ADOS je komplexn├í o┼íetrovate─żsk├í starostlivos┼ą o chronick├ę rany, prele┼żaniny a in├ę v├Żkony pod─ża ordin├ície lek├íra. Niektor├ę ADOS poskytuj├║ na z├íklade n├ívrhu rehabilita─Źn├ęho lek├íra aj dom├ícu lie─Źebn├║ rehabilit├íciu alebo fyzioterapiu. T├í je ur─Źen├í najm├Ą pacientom pri r├┤znych chronick├Żch ochoreniach pohybov├ęho apar├ítu alebo po ├║razoch, oper├íci├ích a cievnych mozgov├Żch pr├şhod├ích. Dom├íca o┼íetrovate─żsk├í starostlivos┼ą je imobiln├Żm a ─Źiasto─Źne imobiln├Żm pacientom hraden├í zo zdravotn├ęho poistenia. Sestry pracuj├║ce v ADOS musia ma┼ą pr├şslu┼ín├ę vzdelanie, dnes u┼ż vysoko┼íkolsk├ę, ┼ípecializ├íciu v tzv. komunitnom o┼íetrovate─żstve a dostato─Źn├║ prax pri o┼íetrovan├ş pacientov v dom├ícom prostred├ş.

Ako ─Źasto vyu┼ż├şvaj├║ ─żudia dom├íce o┼íetrovanie sestrami z ADOS?

V s├║─Źasnosti e┼íte st├íle prevl├ída n├ízor, ┼że ÔÇ×zvl├ídneme to samiÔÇť, a tak sa pr├şbuzn├ş ─Źasto p├║┼í┼ąaj├║ do o┼íetrovania r├ín, robia to neodborne, rany sa nehoja, zv├Ą─Ź┼íuj├║ sa a st├ívaj├║ sa chronick├Żmi. St├íva sa to najm├Ą pri prele┼żanin├ích, ke─Ć u┼ż vznikn├║, ─żudia ako by sa hanbili vola┼ą odborn├║ pomoc.
Sestry pracuj├║ce v ADOS s├║ odborn├ş─Źky na o┼íetrovanie r├ín, pracuj├║ modern├Żmi met├│dam hojenia r├ín a prele┼żan├şn a preto je ve─żk├í ┼íanca na ich vyhojenie. O┼íetrovanie chronick├Żch r├ín je u ─Źiasto─Źne alebo ├║plne imobiln├Żch pacientov hraden├ę zo zdravotn├ęho poistenia. Je potrebn├Ż k tomu p├şsomn├Ż n├ívrh potvrden├Ż v┼íeobecn├Żm lek├írom pacienta.

─îo je to mobiliz├ícia le┼żiaceho?

V pr├şpade dom├ícich slu┼żieb sa pod mobiliz├íciou rozumie najm├Ą aktiviz├ícia le┼żiaceho seniora, ktor├Ż sa stal v d├┤sledku choroby, oper├ície alebo ├║razu ─Źiasto─Źne alebo ├║plne imobiln├Żm. S├ím si ─Źasto nevie pom├┤c┼ą a potrebuje pomoc odborn├ęho pracovn├şka. Vykon├íva sa n├ícvik vst├ívania a l├şhania, sedu alebo postavenia, ch├┤dze s oporou alebo bez nej, n├ícvik sebaoblu┼żn├Żch v├Żkonov, cviky na posil┼łovanie svalstva cel├ęho tela a in├ę potrebn├ę v├Żkony. V─Źas mobilizovan├Ż senior m├í ve─żk├║ ┼íancu sa sta┼ą op├Ą┼ą samostatn├Żm a sebesta─Źn├Żm. Z├ívis├ş to v┼íak tie┼ż od jeho vn├║torn├Żch rezerv ─Źi ochorenia, jeho motiv├ície.

Ako funguje opatrovate─żsk├í slu┼żba doma?

Ka┼żd├Ż ─Źlovek uprednost┼łuje pobyt doma u seba. Je to omnoho prirodzenej┼íie ako by┼ą umiestnen├Ż v soci├ílnom zariaden├ş. Pokia─ż sa d├í, treba sa v┼żdy sna┼żi┼ą zosta┼ą doma ─Źo najdlh┼íie. Ak m├í senior pomoc v rodine a v priate─żoch, zvl├ída to. Av┼íak ─Źasto musia pr├şbuzn├ş pracova┼ą a nest├şhaj├║ zabezpe─Źova┼ą v┼íetky povinnosti. Vtedy si objedn├ívaj├║ opatrovate─żsk├║ slu┼żbu. Opatrovate─żky nav┼ítevuj├║ seniorov doma v dohodnutom ─Źase a vykon├ívaj├║ doh─żad a pomoc pri seba obslu┼żn├Żch v├Żkonoch, pomoc v dom├ícnosti alebo in├ę soci├ílne aktivity na ktor├Żch sa v zmluve dohodli. Zmluva sa uzatv├íra medzi seniorom alebo jeho z├ístupcom a poskytovate─żom slu┼żieb.

Slu┼żby sa m├┤┼żu objedna┼ą u verejn├ęho alebo neverejn├ęho poskytovate─ża: Verejn├Ż poskytovate─ż je samospr├íva alebo ┼łou zriaden├í organiz├ícia, ktor├í opatrovate─żsk├║ slu┼żbu poskytuje. Neverejn├Ż poskytovate─ż je nez├ívisl├í organiz├ícia, ktor├║ zalo┼żila bu─Ć s├║kromn├í osoba, alebo nejak├í organiz├ícia ako napr. Slovensk├í katol├şcka charita, Evanjelick├í diakonia a Slovensk├Ż ─îerven├Ż kr├ş┼ż. V┼íetci poskytovatelia musia by┼ą registrovan├ş, ich zoznam je uverejnen├Ż na webovej str├ínke Ministerstva pr├íce, soci├ílnych vec├ş a rodiny.

V pr├şpade, ┼że nastane ak├║tna situ├ícia a senior potrebuje opatrovate─żsk├║ slu┼żbu, m├┤┼że sa obr├íti┼ą na neverejn├ęho poskytovate─ża a slu┼żby si objedna┼ą. Ke─Ć┼że v├Ą─Ź┼íina neverejn├Żch poskytovate─żov nedost├íva pr├şspevok od samospr├ívy, premieta svoje n├íklady do ceny, ─Źi┼że senior zaplat├ş pln├║ cenu bez dot├ície.
Na objednanie dotovanej opatrovate─żskej slu┼żby (za ni┼ż┼íiu cenu) je potrebn├ę najprv po┼żiada┼ą o pos├║denie odk├ízanosti na soci├ílnu slu┼żbu. ┼Żiados┼ą sa pod├íva na miestnom alebo obecnom ├║rade. Po pos├║den├ş odk├ízanosti dostane senior o tom rozhodnutie. Na z├íklade jeho zaradenia do stup┼ła odk├ízanosti m├┤┼że ┼żiada┼ą o opatrovate─żsk├║ slu┼żbu. Proces posudzovania trv├í cca 30-60 dn├ş a je preto d├┤le┼żit├ę aby si to seniori nenech├ívali na posledn├║ chv├ş─żu ale ┼żiadali o pos├║denie v─Źas. Opatrovate─żsk├║ slu┼żbu nem├┤┼żu dosta┼ą ak pr├şbuzn├Ż, ktor├Ż sa star├í o seniora s ┼ąa┼żk├Żm zdravotn├Żm postihnut├şm dost├íva pe┼ła┼żn├Ż pr├şspevok na opatrovanie alebo ak senior vyu┼ż├şva aj in├║ soci├ílnu slu┼żbu, napr. nav┼ítevuje denn├Ż stacion├ír.

Dlh┼íie upozor┼łujete na fakt, ┼że soci├ílnym slu┼żb├ím hroz├ş kolaps. Pre─Źo?

Soci├ílne slu┼żby s├║ v zlej situ├ícii. Dlhodob├ę podfinancovanie slu┼żieb, n├írast po─Źtu seniorov odk├ízan├Żch na soci├ílne slu┼żby, neposkytovanie pr├şspevkov neverejn├Żm poskytovate─żom a v d├┤sledku toho drastick├ę zni┼żovanie po─Źtu poskytovate─żov opatrovate─żskej slu┼żby, to v┼íetko vytv├íra ve─żk├ę nap├Ątie v soci├ílnych slu┼żb├ích. Miesta vo verejn├Żch pobytov├Żch zaradeniach s├║ ─Źasto obsaden├ę seniormi, ktor├ş nie s├║ odk├ízan├ş na soci├ílne slu┼żby, nikdy sa ich odk├ízanos┼ą neposudzovala, lebo tam zostali historicky z p├┤vodn├Żch domovoch d├┤chodcov, ktor├ę sa premenili na soci├ílne zariadenia. B├Żvaj├║ v zariadeniach, preto┼że predali alebo darovali dom, byt a pres┼ąahovali sa do domova d├┤chodcov. St├íle tam dost├ívaj├║ kompletn├ę slu┼żby vr├ítane upratovania, prania, stravovania za ceny dotovan├ę z verejn├Żch zdrojov. T├Żm p├ídom samospr├íva nem├í dostatok zdrojov na financovanie slu┼żieb pre seniorov, ktor├ş boli pos├║den├ş ako odk├ízan├ş na soci├ílne slu┼żby a k slu┼żb├ím sa nevedia dosta┼ą, a s├║ veden├ş v poradovn├şkoch, alebo si slu┼żby objedn├ívaj├║ u neverejn├Żch poskytovate─żov za pln├ę ceny, bez pr├şspevku.

Opatrovate─żsk├║ slu┼żbu poskytuje na Slovensku len jedna tretina miest a obc├ş napriek tomu, ┼że to je ich origin├ílna kompetencia a mali by ju poskytova┼ą v┼íetci. Dve tretiny samospr├ív t├║to slu┼żbu v├┤bec neposkytuj├║, ─Źi u┼ż z d├┤vodu ┼że nemaj├║ finan─Źn├ę prostriedky, alebo z├ímery obce a mesta s├║ in├ę. Finan─Źn├ę prostriedky, ktor├ę ma obec a mesto k dispoz├şcii nie s├║ ├║─Źelovo viazan├ę a tak z├ívis├ş od samospr├ívy ak├Żm sp├┤sobom ich pou┼żije a ─Źi soci├ílne slu┼żby poskytova┼ą bude alebo nebude.

─îo vn├şmate ako jeden z najv├Ą─Ź┼í├şch probl├ęmov v soci├ílnych slu┼żb├ích?

Dlhodob├ę podce┼łovanie. Podce┼łuj├║ sa n├íklady, ktor├ę s├║ spojen├ę s touto slu┼żbou, v d├┤sledku toho s├║ dlhodobo podfinancovan├ę, ─Źo m├í za n├ísledok n├şzke mzdy a odchod kvalifikovan├Żch pracovn├şkov na v┼íetk├Żch ├║rovniach. Spolo─Źnos┼ą si mus├ş uvedomi┼ą, ┼że stara┼ą sa o star├Żch, chor├Żch a odk├ízan├Żch je
jednou z naj┼ąa┼ż┼í├şch slu┼żieb. Musia ju vykon├íva┼ą vhodn├ş pracovn├şci, ktor├ş s├║ to schopn├ş zvl├ída┼ą nielen po kvalifika─Źnej a vzdelanostnej str├ínke ale najm├Ą po str├ínke osobnostnej. Tak├Żch ─żud├ş je ve─żmi m├ílo, podce┼łuje sa ich pr├şprava, neexistuje riadne vzdelanie, ktor├ę by pripravovalo na t├║to pr├ícu. A ke─Ć sa aj tak├ş pracovn├şci n├íjdu, maj├║ n├şzku mzdu, za ktor├║ nie s├║ schopn├ş ┼żivi┼ą svoje rodiny a odch├ídzaj├║ do zahrani─Źia.

Ale na druhej strane je potrebn├ę uvies┼ą, ┼że je tu podce┼łovanie zo strany seniorov a ich pr├şbuzn├Żch. Ka┼żd├Ż chce dlho ┼żi┼ą ale nikto nechce by┼ą star├Ż! Ale tomu sa ned├í vyhn├║┼ą a tak je potrebn├ę sa na starobu pripravi┼ą. A za─Źa┼ą treba najnesk├┤r pri odchode na d├┤chodok. Je nevyhnutn├ę sa zamyslie┼ą kde
b├Żvame, ako b├Żvame, ─Źi m├íme v dome v├Ż┼ąah, bezbari├ęrov├Ż byt, ak├║ m├íme k├║pe─ż┼łu, toaletu, poste─ż, dostupnos┼ą poli─Źiek v skriniach, a mnoho ─Ćal┼í├şch vec├ş, ktor├ę ak nie s├║ vhodn├ę, dok├í┼żu odk├ízan├Żm s┼ąa┼żi┼ą a strp─Źi┼ą samostatn├Ż ┼żivot. Treba by┼ą tie┼ż vn├şmav├Ż k ponuke slu┼żieb, ktor├ę existuj├║, treba sa zauj├şma┼ą o to ak├Żm sp├┤sobom sa v pr├şpade potreby k slu┼żb├ím d├í dosta┼ą. Denne sa stret├ívame s ni─Ź netu┼íiacimi pr├şbuzn├Żmi, ktor├ş k n├ím prich├ídzaj├║ aby si objednali slu┼żby a s├║ doslova ┼íokovan├ş s├║─Źasnou situ├íciou. V lep┼íom pr├şpade si slu┼żby zaplatia, av┼íak ak o─Źak├ívaj├║ zo d┼ła na de┼ł slu┼żby za dotovan├ę ceny, tak zostan├║ sklaman├ş.

Opakovane sme robili r├┤zne osvetov├ę akcie, dni soci├ílnych slu┼żieb, dni seniorov, kam pri┼íla v┼żdy len h┼Ľstka seniorov a takmer ka┼żd├Ż obch├ídzal st├ínky so soci├ílnymi slu┼żbami z─Ćaleka s t├Żm, ┼że tieto slu┼żby nepotrebuje a nikdy potrebova┼ą nebude. Je to p┼ítrosia politika…ale probl├ęm nezmizne t├Żm, ┼że ho budeme ignorova┼ą.

St├íle je rozdiel v cen├ích u verejn├Żch a neverejn├Żch poskytovate─żov? Ak├ę s├║ ceny, ak sa to d├í porovna┼ą?

Rozdiel v cen├ích medzi verejn├Żmi a neverejn├Żmi poskytovate─żmi tkvie v tom, ┼że preva┼żn├í v├Ą─Ź┼íina verejn├Żch poskytovate─żov minie v┼íetky verejn├ę zdroje ur─Źen├ę na soci├ílne slu┼żby, ktor├ę v rozpo─Źte obce a mesta s├║, na slu┼żby, ktor├ę poskytuj├║ sami (napr. aj seniorom, ktor├ş nie s├║ odk├ízan├ş), a ned├ívaj├║ pr├şspevky na svojich ob─Źanov, ktor├Żm slu┼żby poskytuj├║ neverejn├ş poskytovatelia.

N├íklady na soci├ílne slu┼żby s├║ porovnate─żne rovnak├ę u verejn├Żch a neverejn├Żch poskytovate─żov, av┼íak u verejn├Żch s├║ hraden├ę z rozpo─Źtu samospr├ívy, zatia─ż ─Źo u neverejn├Żch si ich mus├ş senior zaplati┼ą s├ím. N├íklady na opatrovate─żsk├║ slu┼żbu sa pohybuj├║ medzi 6-9 euro na hodinu. Z├ívisia od toho, ─Źi slu┼żbu dost├íva senior, ktor├Ż je mobiln├Ż a potrebuje len don├í┼íku obedov, doh─żad a ─Źiasto─Źne aj pomoc, alebo je to senior imobiln├Ż, le┼żiaci na l├┤┼żku, ktor├Ż potrebuje n├íro─Źnej┼íiu opatrovate─żsk├║ slu┼żbu vr├ítane napr. v├Żmeny plienok, osobnej hygieny na l├┤┼żku, k┼Ľmenia a polohovania.

Nie s├║ ceny u neverejn├Żch poskytovate─żov pre be┼żn├Żch ─żud├ş vysok├ę? M├┤┼żu si dovoli┼ą ich plati┼ą?

Ceny nie s├║ n├şzke, av┼íak odr├í┼żaj├║ re├ílnu v├Ż┼íku n├íkladov spojen├Żch s opatrovate─żskou slu┼żbou. Je potrebn├ę si uvedomi┼ą, ┼że pri tomto type slu┼żby sa venuje jedna opatrovate─żka jedn├ęmu seniorovi, ─Źi┼że tento mus├ş plati┼ą sumu, ktor├í pokryje jej cenu pr├íce. Nesmieme zab├║da┼ą, ┼że k tomu ─Źo opatrovate─żka dostane ako ─Źist├║ mzdu mus├şme prir├íta┼ą dane a odvody na soci├ílne a zdravotn├ę poistenie, ako aj n├íklady poskytovate─ża spojen├ę s poskytovan├şm slu┼żby.
─îi┼że ak m├í opatrovate─żka dosta┼ą ur─Źit├║ mzdu je nevyhnutn├ę do ceny zar├íta┼ą minim├ílne dvojn├ísobok tejto sumy. Preto nie je spr├ívne, ┼że len u verejn├Żch poskytovate─żov maj├║ seniori opatrovate─żsk├║ slu┼żbu dotovan├║ z rozpo─Źtu samospr├ívy a t├Żm p├ídom platia podstatne menej. Ako k tomu pr├şdu
seniori u neverejn├ęho poskytovate─ża, ┼że tento pr├şspevok sa nedel├ş rovnakou mierou medzi klientov verejn├Żch aj neverejn├Żch poskytovate─żov ?
─îo sa t├Żka toho, ─Źi si to m├┤┼żu dovoli┼ą, je to na rodine a na ich priorit├ích. ─îasto stoja pred vo─żbou ─Źi nechaj├║ zamestnanie a bud├║ sa stara┼ą o rodi─Źov, alebo im objednaj├║ opatrovate─żsk├║ slu┼żbu. Nezriedka sa viacer├ę deti skladaj├║ aby rodi─Źom slu┼żby zabezpe─Źili.

Ak pr├şde ┼żiadate─ż s posudkom, v ktorom bude ur─Źen├Ż rozsah 4 hod├şn, je mo┼żn├ę mu poskytn├║┼ą opatrovate─żsk├║ slu┼żbu na menej alebo viacej hod├şn?

V rozhodnut├ş o odk├ízanosti na soci├ílne slu┼żby sa ur─Źuje na ─Źo je senior odk├ízan├Ż. ─îi v┼íak opatrovate─żsk├║ slu┼żbu vy─Źerp├í v plnej miere alebo sa dohodne na men┼íom po─Źte hod├şn z├ívis├ş od dohody medzi n├şm a poskytovate─żom.

Rozhovor s riadite─żkou (2015)